Twee rustige ruimtes in het Technical Innovation Centre (TIC), uitgerust met werkbanken, een oven, branders en allerlei soorten gereedschap, vormen het domein van de glasspecialist bij Topas. Op het eerste gezicht is er misschien weinig te zien van de kerncompetenties op het gebied van aerosol- en deeltjestechnologie waar de naam Topas voor staat. Toch vormt de fabrikant van glasapparatuur en meester-ambachtsman op het gebied van glastechnologie een belangrijk onderdeel van de diepgaande waardeketen van het in Dresden gevestigde bedrijf, dat al meer dan 30 jaar een belangrijke rol speelt in de branche.
Net als veel andere vakgebieden kampt het beroep van glasapparatuurmaker met een tekort aan jong talent en een gebrek aan opleidingscentra. Het beroep vereist geduld, handvaardigheid en ruimtelijk inzicht. Het is in alle opzichten veeleisend, en het duurt jaren voordat iemand zich echt een expert kan noemen. Dit zijn niet per se de aspecten die jongeren ertoe aanzetten om voor dit beroep te kiezen. En toch: wie voor dit beroep kiest, heeft goede kansen op een vaste baan en uitstekende werkgevers. Zoals in ons geval.
Productieonderdelen met de hand vervaardigd
In zijn werkplaats werkt de meester-ambachtsman met kant-en-klare buizen, staven, stroken of platte stukken van verschillende diameters en lengtes. Ze zijn natuurlijk allemaal van glas, een materiaal dat bestaat uit kwartszand, soda, kalk, en in bepaalde verhoudingen dolomiet, potas, veldspaat en diverse oxiden, die bij 1600 °C worden gesmolten. Topas betrekt de standaardonderdelen van borosilicaatglas van bekende Duitse fabrikanten. Laboratoriumglaswerk is verkrijgbaar in verschillende kwaliteiten die verschillen in eigenschappen zoals thermische schokbestendigheid en zuurbestendigheid.
In het glasatelier worden hieruit bijvoorbeeld opvangbuizen vervaardigd voor de USS 791-sedimentometer. De glasmeester voorziet deze van nauwkeurig gedefinieerde fasen en schalen. Voor de SLG 270 condensatie-aerosolgenerator, winnaar van de Innovatieprijs van de Vrijstaat Saksen, worden de meetbuizen, de verzadiger en de naverwarmer vervaardigd. Deze werkstukken laten slechts zeer kleine toleranties in het millimeterbereik toe en vereisen een hoge precisie en nauwkeurigheid van de glasapparatuurfabrikant. Het werken met een vergrootglas is hier onmisbaar. Voor de bescherming van de vakman moeten echter diverse en – bovenal talrijke – maatregelen worden genomen: de bekende veiligheidsbril voorkomt dat het felle vlamlicht en de daarmee gepaard gaande UV-straling gevaarlijk worden voor de ogen. Afzuigkappen verminderen het inademen van giftige gassen of stofdeeltjes van kwartsglas. Maar ook de juiste katoenen kleding tegen hitte en vervuiling, evenals de juiste gehoorbescherming tegen het lawaai van sommige machines, zijn van enorm belang.
Spanning gegarandeerd
De verscheidenheid aan bewerkingsprocessen, zoals smelten, snijden of polijsten, vereist naast persoonlijke bescherming vooral uitgebreide vakkennis en jarenlange ervaring. Bij het werken met temperaturen tussen 1500 °C (verwekingstemperatuur) en 2000 °C (verwerkingstemperatuur) voor kwartsglas moet elke beweging zorgvuldig worden overwogen. De meester legt ons uit waarom de juiste glasspanning zo belangrijk is: „Als glas te snel wordt verhit en weer afgekoeld, kunnen bestaande spanningen leiden tot glasbreuk. Glasapparatuur moet daarom na bewerking in de vlam in de oven worden getemperd tot een lage spanning.” Daar worden de spanningen die tijdens de warmtebewerkingen zijn ontstaan, geëgaliseerd, zodat werkstukken niet breken op spanningspunten. Dergelijke punten ontstaan bijvoorbeeld wanneer twee stukken glas aan elkaar worden gesmolten. De programmeerbare warmte-koudecurves van de oven zijn hierbij bijzonder nuttig.
Naast gangbare snijgereedschappen zoals snij-, slijp- of draaimachines werkt de glasambachtsman met glasbewerkingsgereedschap van diamant of met ruimers en platen van actieve kool. Ook branders in diverse uitvoeringen worden dagelijks gebruikt. In de werkplaats van Topas zijn er bijvoorbeeld handbranders in normaal of mini-formaat op basis van verschillende gassystemen, tafelbranders met een vaste gietijzeren voet, of branderfluiten – stalen buizen met een ingebouwde mengkamer en voetjes die worden gebruikt om langere glasbuizen te verwarmen. Hier geldt het gezegde „het zit ’m allemaal in de mix“: de juiste verhouding tussen perslucht, zuurstof en gas is cruciaal, afhankelijk van het gebruikte glas en het soort bewerking dat op het werkstuk moet worden uitgevoerd. Zo heeft de fabrikant van glasapparatuur bijvoorbeeld een veel kleinere vlam nodig voor het verwarmen van zeer delicate werkstukken, zoals de verzamelbuizen van de USS 791, dan voor de buizen met een groot volume van de Thermodenuder.
Passie voor het vak
De fabrikant van glasapparatuur – een medewerker die al jaren bij Topas in dienst is – hoort van zijn collega’s in de productie of het onderzoek welke apparaten er precies nodig zijn. Aan de hand van tekeningen en berekeningen zoekt hij vervolgens de juiste grondstof in het glasmagazijn en begint hij zijn glaswerkstukken helemaal zelf te vervaardigen of ze volgens de specificaties in elkaar te zetten, zoals de glazen houders met meerdere aansluitingen voor de ATM 220 Atomizer-aerosolgenerator. Of het nu gaat om unieke exemplaren of om massaproductie, voor alle werkstukken geldt de hoogste kwaliteitseis. Daarom is er ook buiten Topas veel vraag naar zijn vakmanschap, met name bij de onderzoeks- en ontwikkelingsafdelingen van universiteiten, instituten en de industrie. De meester herinnert zich met een glimlach enkele bijzondere verzoeken. Zo heeft hij bijvoorbeeld al glazen rekwisieten vervaardigd voor de Staatsoperette van Dresden of glazen kaarsenhouders voor verschillende kerken in Dresden. Het materiaal glas en het daarmee gepaard gaande werken met een „gestolde vloeistof“ zullen hem waarschijnlijk tot aan zijn pensioen blijven bezighouden. Het unieke karakter, de veelzijdige bewerking en de toepassingsmogelijkheden van een van de oudste materialen van de mensheid zijn wat hem al jaren fascineert – een passie die we tijdens het gesprek ongetwijfeld konden voelen.
![[Vertalen naar het Engels:] Glasblazers aan het werk, op de voorgrond glaswerk en gereedschap](https://www.topas-gmbh.de/fileadmin/_processed_/5/0/csm_s-unternehmen-karriere-berufe-glas-4-topas_d835e55bbf.jpg)